Een opvallende ontwikkeling houdt beleidsmakers en belastingadviseurs bezig: de groeiende trend onder miljonairs om Nederland te verruilen voor een fiscaal vriendelijker buitenland. Volgens een artikel in het Financieele Dagblad emigreren wereldwijd naar schatting 1,3 miljoen zogenoemde High Net Worth Individuals (HNWI’s) naar landen met lagere belastingdruk.
Deze groep vermogenden kiest vaak voor jurisdicties waar inkomsten en vermogenswinst nauwelijks of niet worden belast. Bestemmingen als Dubai, Griekenland, Italië, Spanje (via de zogenoemde Beckham-regeling) en Portugal (waar inmiddels regelingen worden afgebouwd) zijn in trek.
Drijfveren achter fiscale emigratie
De redenen voor deze migratiebeweging zijn divers, maar fiscale motieven voeren doorgaans de boventoon. Zo leidt de verhoging van belastingtarieven in box 2 (aanmerkelijk belang) en box 3 (vermogen) tot aanzienlijk hogere belastingdruk op inkomen uit kapitaal. Tegelijkertijd speelt ook een bredere maatschappelijke context mee:
- Onvrede over de toegenomen regeldruk in Nederland.
- De wens naar meer persoonlijke vrijheid, veiligheid of een aangenamere leefomgeving.
- Nieuwe inzichten sinds de coronapandemie, waarin is gebleken dat werken op afstand in veel sectoren goed mogelijk is. Hierdoor is fysieke aanwezigheid in Nederland voor sommigen minder essentieel geworden.
- Groeiende internationale mobiliteit van kapitaal, vermogensstructuren en ondernemersactiviteiten.
Bezorgdheid bij de Nederlandse overheid
De staatssecretaris van Financiën heeft in reactie op deze ontwikkeling verklaard dat het onwenselijk is wanneer rijke Nederlanders vertrekken naar landen waarmee Nederland geen belastingverdrag heeft. Door dergelijke emigratie kan Nederland namelijk zijn heffingsrecht op inkomsten uit vermogen kwijtraken.
De staatssecretaris onderzoekt daarom of maatregelen nodig zijn om emigratie die uitsluitend fiscaal gemotiveerd is te ontmoedigen. Twee mogelijke beleidsrichtingen worden besproken:
- Trailing tax – een exitheffing voor natuurlijke personen
Hierbij worden personen die emigreren gedurende een periode van vijf jaar na vertrek alsnog in de Nederlandse belastingheffing betrokken. Deze maatregel zou vergelijkbaar zijn met de bestaande conserverende aanslag bij aanmerkelijk belang (box 2).
Er zijn echter twijfels over de juridische houdbaarheid van een dergelijke regeling. Europese regelgeving en internationale belastingverdragen kunnen beperkingen opleggen aan de toepassing van een nationale heffing over buitenlandse belastingplichtigen. - Verscherpt toezicht op fiscale emigratie
De Belastingdienst zet extra capaciteit in om emigraties beter te controleren op hun feitelijke merites. Dit betreft onder meer:- Onderzoek naar de feitelijke woonplaats van belastingplichtigen.
- Onderzoek naar de werkelijke leiding van vennootschappen die Nederland verlaten.
- Beoordeling van de economische realiteit van verplaatsingen van natuurlijke personen en rechtspersonen.
Doel van deze verscherping is het afschrikken van kunstmatige structuren die enkel op papier bestaan.
Waarnemingen in de praktijk
In de fiscale praktijk nemen vragen over emigratie zichtbaar toe. Met name bestemmingen als Dubai en Monaco worden frequent genoemd.
Dubai wordt vaak geassocieerd met belastingvrije vermogensopbouw, maar het ontbreken van een belastingverdrag met Nederland betekent dat Nederland zijn heffingsrecht behoudt. Daarnaast is het verkrijgen van formeel inwonerschap in de Verenigde Arabische Emiraten lastig voor niet-Emirati, en zijn er praktische bezwaren zoals beperkte sociale infrastructuur en het ontbreken van familie.
Monaco kent evenmin een belastingverdrag met Nederland en is feitelijk alleen aantrekkelijk voor personen met zeer hoge vermogens, die voldoende middelen hebben om zowel fiscaal als praktisch langdurig buiten Nederland te verblijven.
De belangrijkste waarschuwing die fiscaal deskundigen in de uitzending meegaven, is dat wie emigreert, dit ook feitelijk, juridisch én economisch correct moet uitvoeren. Het verbreken van alle banden met Nederland is essentieel om discussie over fiscale woonplaats te voorkomen. Daarbij dient ook rekening te worden gehouden met mogelijke remigratie: in geval van terugkeer naar Nederland kan alsnog belasting verschuldigd zijn over vermogenswinsten die in het buitenland zijn gerealiseerd, indien bij vertrek geen ‘step-up’ is vastgesteld.
De conserverende aanslagen voor box 2 – bedoeld om belastingheffing bij emigratie veilig te stellen – vervallen sinds 15 september 2015 niet meer automatisch na tien jaar. Dit houdt in dat belastingplichtigen bij remigratie alsnog met de Nederlandse fiscus kunnen worden geconfronteerd, zelfs als zij jarenlang buitenlands belastingplichtig zijn geweest.
Belastingtarieven en emigratiegolven
De aangekondigde verhoging van het box 2-tarief van 26,5% naar uiteindelijk 33% (later bijgesteld naar 31%) zorgt voor extra urgentie. Op een vermogen van 100 miljoen euro betekent dit een extra belastingdruk van 6,5 miljoen euro.
Voor sommige belastingplichtigen is dit reden om hun emigratieplannen te versnellen. Hierbij worden financiële belangen afgewogen tegen praktische bezwaren en juridische risico’s.
Beleidsontwikkeling: Voorjaarsnota 2025
In de Voorjaarsnota 2025 wordt een lijst verwacht met fiscale constructies die als “onwenselijk” worden aangemerkt. Hierbij wordt onder meer gekeken naar:
- Mogelijke invoering van een trading tax op natuurlijke personen.
- Verscherping van het aanmerkelijk belangregime.
- Herinvoering of uitbreiding van exitheffingen voor natuurlijke personen.
- Aanpassing van regels in de vennootschapsbelasting die grensoverschrijdende verplaatsingen raken.
De ontwikkelingen worden nauwgezet gevolgd en kunnen invloed hebben op toekomstige emigratieplannen van vermogende Nederlanders en hun belastingpositie.